Ciągłe zmęczenie, problemy z wagą czy wypadanie włosów często zrzucamy na garb stresu. Czasem jednak za tymi objawami kryje się subkliniczna niedoczynność tarczycy – cichy problem, który łatwo zbagatelizować. Dowiedz się, jak go rozpoznać i kiedy należy podjąć leczenie, by uniknąć poważniejszych konsekwencji.

Co to jest subkliniczna niedoczynność tarczycy?

Subkliniczna (utajona) niedoczynność tarczycy to stan, w którym utrzymanie prawidłowego poziomu wolnych hormonów tarczycy – tyroksyny (fT4) i trójjodotyroniny (fT3) – wymaga podwyższonego stężenia hormonu tyreotropowego (TSH).

Jej „subkliniczny” (skąpoobjawowy) charakter sprawia, że symptomy bywają łagodne, niespecyficzne lub w ogóle nie występują.

Diagnozę subklinicznej niedoczynności tarczycy stawia się, gdy stężenie TSH przekracza górną granicę normy (zwykle >4,5 miu/l), ale nie jest wyższe niż 10 miu/l, podczas gdy poziom fT4 pozostaje w zakresie referencyjnym.

Jakie są przyczyny subklinicznej niedoczynności tarczycy?

Główną przyczyną są procesy autoimmunologiczne, z chorobą Hashimoto (przewlekłym limfocytowym zapaleniem tarczycy) na czele.

Istotną grupę przyczyn stanowią również interwencje medyczne, takie jak:

• Operacje tarczycy – częściowe lub całkowite usunięcie gruczołu (np. z powodu wola lub nowotworu).
• Leczenie jodem radioaktywnym – stosowane w terapii nadczynności tarczycy.
• Radioterapia okolic głowy i szyi – wykorzystywana w leczeniu onkologicznym.
• Stosowanie niektórych leków – m.in. litu, amiodaronu, interferonu, tyreostatyków czy wybranych leków przeciwpadaczkowych.

Do pozostałych czynników ryzyka należy niedobór jodu w diecie (niezbędnego do syntezy hormonów) oraz stany zwiększonego zapotrzebowania na nie, np. w czasie ciąży.

Jakie są objawy subklinicznej niedoczynności tarczycy?

Subkliniczną niedoczynność tarczycy nazywa się „cichym” schorzeniem, ponieważ jej objawy są często tak łagodne i niespecyficzne, że łatwo je zbagatelizować.

Do najczęściej zgłaszanych dolegliwości, związanych głównie ze spowolnieniem metabolizmu, należą:

• Ogólne osłabienie: przewlekłe zmęczenie, senność, uczucie zimna i gorsza tolerancja niskich temperatur.
• Zmiany w wyglądzie: sucha, łuszcząca się skóra, łamliwe paznokcie i nadmierne wypadanie włosów.
• Wzrost masy ciała: trudności z utrzymaniem wagi lub jej niewyjaśniony przyrost.
• Problemy trawienne: głównie zaparcia.
• Objawy sercowo-naczyniowe: spowolnienie pracy serca (bradykardia).
• Objawy neuropsychiatryczne: obniżenie nastroju, problemy z koncentracją i pamięcią („mgła mózgowa”).

U dzieci symptomy bywają odmienne i mogą obejmować:

• trudności w nauce i problemy z koncentracją,
• zmniejszoną aktywność fizyczną,
• opóźnienie wzrostu lub dojrzewania płciowego.

Subtelny charakter objawów sprawia, że diagnoza często pada przypadkiem, podczas rutynowych badań kontrolnych.

Jak przebiega diagnostyka subklinicznej niedoczynności tarczycy?

Rozpoznanie subklinicznej niedoczynności tarczycy opiera się na badaniach laboratoryjnych, które pozwalają postawić diagnozę nawet przy braku wyraźnych dolegliwości.

Potwierdzenie diagnozy wymaga zbadania poziomu wolnych hormonów tarczycy (fT4 i fT3), które – w przeciwieństwie do jawnej niedoczynności – mieszczą się w granicach normy.

Diagnostykę uzupełniają badania dodatkowe, które oceniają wpływ dysfunkcji tarczycy na organizm:

• Lipidogram – pozwala ocenić poziom cholesterolu, którego wzrost jest częstym skutkiem zaburzeń hormonalnych i zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
• USG tarczycy – umożliwia ocenę wielkości, struktury i unaczynienia gruczołu oraz wykrycie guzków lub cech zapalenia.
• Scyntygrafia tarczycy – zlecana rzadziej w celu dokładniejszej oceny gruczołu.

Jak wygląda leczenie subklinicznej niedoczynności tarczycy?

Decyzja o leczeniu subklinicznej niedoczynności tarczycy jest zawsze indywidualna i zależy od wielu czynników: poziomu TSH, obecności objawów, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz planów prokreacyjnych.

Leczenie farmakologiczne rozpoczyna się, gdy:

• stężenie TSH przekracza 10 miu/l (ze względu na wysokie ryzyko powikłań),
• stężenie TSH jest niższe, ale pacjent odczuwa uciążliwe objawy, planuje ciążę, ma podwyższony poziom przeciwciał anty-TPO lub wysoki poziom cholesterolu.

Terapia polega na przyjmowaniu lewotyroksyny (syntetycznego hormonu tarczycy), a jej dawkę dobiera się indywidualnie w celu obniżenia TSH i złagodzenia objawów. Niezależnie od decyzji o farmakoterapii, ważne są również styl życia i dieta.

Niektóre produkty zawierające goitrogeny (substancje wolotwórcze) , np. surowe warzywa kapustne i soja, mogą w nadmiarze hamować wchłanianie jodu.

Subkliniczna niedoczynność tarczycy a ciąża – co należy wiedzieć?

Prawidłowe funkcjonowanie tarczycy w ciąży jest niezbędne dla zdrowia matki i prawidłowego rozwoju płodu.

Nieleczona subkliniczna niedoczynność tarczycy w ciąży wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań, takich jak:

• Dla matki: zwiększone prawdopodobieństwo poronienia, przedwczesnego porodu, stanu przedrzucawkowego czy nadciśnienia tętniczego.
• Dla dziecka: zaburzenia rozwoju ośrodkowego układu nerwowego i ryzyko niższego ilorazu inteligencji w przyszłości, ponieważ w pierwszych miesiącach ciąży płód jest całkowicie zależny od hormonów matki.

Dlatego tak ważna jest specjalistyczna opieka nad kobietą z subkliniczną niedoczynnością tarczycy w okresie prokreacyjnym.

Powikłania subklinicznej niedoczynności tarczycy – jakie mogą być?

Choć określenie „subkliniczna” może sugerować, że problem jest niewielki, długotrwałe ignorowanie tego stanu prowadzi do poważnych powikłań zdrowotnych.

Najpoważniejsze zagrożenia dotyczą układu sercowo-naczyniowego, ponieważ nawet nieznacznie podwyższone TSH może prowadzić do:

• Zaburzeń lipidowych – wzrostu poziomu cholesterolu LDL („złego”), co przyspiesza rozwój miażdżycy.
• Zwiększonego ryzyka chorób serca – choroby niedokrwiennej, zawału serca czy udaru mózgu.
• Spowolnienia pracy serca (bradykardii) – co osłabia ogólną wydolność organizmu.

Długotrwałe, utajone zaburzenia hormonalne mogą negatywnie wpływać również na inne układy, powodując:

• Problemy z funkcjami poznawczymi – kłopoty z pamięcią, koncentracją i ogólne spowolnienie myślenia.
• Dolegliwości mięśniowo-stawowe – przewlekłe osłabienie mięśni i bóle stawów.
• Zaburzenia płodności u kobiet – nieregularne miesiączki i trudności z zajściem w ciążę.

Ponieważ ryzyko powikłań jest znacznie wyższe u osób starszych i kobiet w ciąży, tak ważne jest regularne monitorowanie stanu zdrowia i wdrożenie leczenia pod okiem specjalisty.

Zobacz inne porady ekspertów:

• Jak długo żyje się z niedoczynnością tarczycy?
• Co jest gorsze – nadczynność czy nieodczynność tarczycy?
• Czy można jeść banany w niedoczynności tarczycy?
• Objawy chorej tarczycy – na co zwrócić uwagę?
• Insulinooporność – czym jest? Przyczyny, objawy i leczenie
• Niedoczynność tarczycy – objawy, przyczyny, diagnoza
• Zapalenie tarczycy – jak rozpoznać i czy jest niebezpieczne?
• Jakie hormony produkuje tarczyca?
• Nadczynność tarczycy – objawy, przyczyny, diagnoza
• Jakie badania wykonać w momencie podejrzenia niedoczynności tarczycy?